როგორ აანალიზებს ARSI სიახლეებს

არსი აკვირდება ქართულ საინფორმაციო წყაროებს და ადარებს, როგორ აშუქებენ ერთსა და იმავე მოვლენებს. ეს გვერდი განმარტავს, რას ვაკვირდებით, როგორ ვაჯგუფებთ ამბებს და რას ნიშნავს ინტერპრეტაციის შეფასებები.

1. რას აკეთებს ARSI

ARSI (arsinews.ge) აკვირდება ათეულობით საინფორმაციო წყაროს, რომელიც საქართველოს აშუქებს. ყოველდღიურად ვაგროვებთ სტატიებს, ვაჯგუფებთ ამბავების მიხედვით და ვადარებთ, როგორ ინტერპრეტირებს სხვადასხვა წყარო ერთსა და იმავე მოვლენას.

შედეგად მზადდება ყოველკვირეული მიმოხილვა, რომელიც ელფოსტით იგზავნება და ამ საიტზე ქვეყნდება. მკითხველი ხედავს, რომელი ამბები გაშუქდა, რომელმა წყაროებმა გააშუქა და სად განსხვავდება ინტერპრეტაცია.

ARSI არ აწარმოებს ორიგინალურ ჟურნალისტიკას. არ აშუქებს ახალ ამბებს. აანალიზებს, როგორ შუქდება ახალი ამბები.

2. ჩვენი წყაროები

ARSI ამჟამად აკვირდება 38 საინფორმაციო წყაროს სამ კატეგორიაში:

წყაროები შერჩეულია აუდიტორიის, სარედაქციო გავლენისა და საქართველოს საქმეების გაშუქების მიხედვით. ჩვენი მიზანია სპექტრის ფართო წარმომადგენლობა — მედიასაშუალებებიდან, რომლებიც თანმიმდევრულად ხელისუფლებისთვის ხელსაყრელად ინტერპრეტირებენ ამბებს, მათამდე, რომლებიც კრიტიკულად ინტერპრეტირებენ, პლუს საერთაშორისო მედია, რომელიც გარე პერსპექტივას იძლევა. საერთაშორისო წყაროებში შედის დასავლური, რეგიონული და რუსული სახელმწიფო მედია.

საერთაშორისო წყაროებს ენიჭებათ შეფასება „საერთაშორისო პერსპექტივა“ ინტერპრეტაციის ქულის მიუხედავად, რადგან მათი სარედაქციო კონტექსტი განსხვავდება ქართული შიდა მედიისგან.

3. ინტერპრეტაციის სპექტრი

ყოველი ქართული შიდა წყარო განთავსებულია ხუთპუნქტიან ინტერპრეტაციის სპექტრზე იმის მიხედვით, როგორ ინტერპრეტირებს ამბებს მმართველი პარტიის ნარატივთან მიმართებით. ეს არის სარედაქციო ინტერპრეტაციის ნიმუშების საზომი, არა პოლიტიკური კუთვნილების.

ინტერპრეტაცია და სანდოობა ერთმანეთისგან დამოუკიდებელია

წყაროს ინტერპრეტაციის შეფასება არაფერს ამბობს მისი ჟურნალისტური ხარისხის შესახებ და პირიქით. ხელისუფლებასთან ახლოს მყოფ წყაროს შეიძლება მაღალი სანდოობა ჰქონდეს. ხელისუფლების მიმართ კრიტიკულ წყაროს შეიძლება დაბალი სანდოობა ჰქონდეს. ერთი განზომილება მეორეს არ განსაზღვრავს.

4. როგორ ჯგუფდება ამბები

ახალი სტატიების შეგროვებისას თითოეული გარდაიქმნება რიცხვით წარმოდგენად (embedding), რომელიც სემანტიკურ მნიშვნელობას ასახავს. ერთსა და იმავე მოვლენის შესახებ სტატიები ავტომატურად ჯგუფდება ამბავების კლასტერებად შინაარსობრივი მსგავსების მიხედვით.

• მსგავსების ზღვარი: 55%
  ორ სტატიას მინიმუმ 55% სემანტიკური მსგავსება უნდა ჰქონდეს ერთ ჯგუფში მოსახვედრად. ეს კალიბრირებულია ისე, რომ ერთსა და იმავე მოვლენის სტატიები დააჯგუფოს, ხოლო განსხვავებული ამბები ცალკე დატოვოს.
• დროის ფანჯარა: 7 დღე
  დაჯგუფება მოქმედებს მოძრავი 7-დღიანი ფანჯრის ფარგლებში, რაც ყოველკვირეული მიმოხილვის რიტმს შეესაბამება. 7 დღეზე ძველი სტატიები ახალ კლასტერს იწყებს, მაშინაც კი, თუ მიმდინარე ამბავს აშუქებს.
• ახალი სტატიები ჯერ არსებულ კლასტერებს ემთხვევა
  ყოველი ახალი სტატია ჯერ არსებულ კლასტერებს შედარდება, სანამ სხვა შეუთავსებელ სტატიებთან დაჯგუფდება. ეს ნიშნავს, რომ ამბავის კლასტერი იზრდება, როცა მეტი წყარო აშუქებს ერთსა და იმავე მოვლენას კვირის განმავლობაში.

დაჯგუფება იყენებს ვექტორულ embeddings-ს (Voyage AI) და cosine similarity-ს — ამ ეტაპზე ხელოვნური ინტელექტის ენობრივი მოდელი არ მონაწილეობს. დაჯგუფება წმინდად მათემატიკურია.

5. პერსპექტივის შემოწმება

პერსპექტივის შემოწმება ARSI-ის ძირითადი ანალიტიკური ფუნქციაა. ყოველი ამბავის კლასტერისთვის ვქმნით სტრუქტურირებულ შედარებას, თუ როგორ გააშუქეს სხვადასხვა წყარომ ერთსა და იმავე მოვლენა.

ყოველი პერსპექტივის შემოწმება ერთსა და იმავე სამნაწილიან სტრუქტურას მიჰყვება:

საერთო საფუძველი ადგენს, რაზე თანხმდებიან ყველა წყარო — საბაზისო ფაქტებს.
მთავარი განსხვავება გამოავლენს ინტერპრეტაციის ყველაზე დიდ გახლეჩას — რას გაუსვა ხაზი ან რა გამოტოვა თითოეულმა წყარომ.
მკითხველის შენიშვნა მიუთითებს ინფორმაციას, რომელიც მკითხველმა უნდა გაითვალისწინოს — ხშირად ფაქტი, რომელიც მხოლოდ ერთმა წყარომ მოიტანა, ან პერსპექტივა, რომელიც ყველა გაშუქებას აკლია.

განსაკუთრებული შემთხვევები

• ერთი წყარო: როცა მხოლოდ ერთმა წყარომ გააშუქა ამბავი, პერსპექტივის შემოწმება აღნიშნავს, რომ შედარება შეუძლებელია და მიუთითებს წყაროს სანდოობის ქულას, რომ მკითხველმა შესაბამისად შეაფასოს.
• ერთგვაროვანი ინტერპრეტაცია: როცა ყველა წყაროს ერთსა და იმავე ინტერპრეტაციის შეფასება აქვს, შემოწმება პირდაპირ აღნიშნავს ალტერნატიული პერსპექტივების არარსებობას.

6. როგორ განისაზღვრება წყაროების შეფასებები

წყაროს ინტერპრეტაციის შეფასებები სტატიის დონის ქულებზე დაყრდნობით ყალიბდება. სტატიების შეფასებისას თითოეული ფასდება ორ დამოუკიდებელ განზომილებაში 10 შეწონილი სიგნალის გამოყენებით:

ინტერპრეტაციის სიგნალები

თითოეული ფასდება −1.0-დან (ხელისუფლების მიმართ კრიტიკული) +1.0-მდე (ხელისუფლებასთან ახლოს):

• ენობრივი ვალენტობა (25%) — იყენებს თუ არა სტატია დატვირთულ ენას, რომელიც ხელისუფლების მოქმედებებს დადებითად ან უარყოფითად წარმოაჩენს?
• წყაროს ატრიბუცია (20%) — ვინ არის ციტირებული? ხელისუფლების ოფიციალური პირები, ოპოზიციის ხმები თუ დაბალანსებული ნაზავი?
• ამბის შერჩევა (25%) — როგორ არის ინტერპრეტირებული ძირითადი მოვლენა? როგორც ხელისუფლების მიღწევა, წარუმატებლობა თუ ნეიტრალური მოვლენა?
• გამოტოვების ნიმუში (15%) — სხვა წყაროებთან შედარებით, რას ტოვებს ეს სტატია გარეთ?
• სათაურის ინტერპრეტაცია (15%) — სათაური ხელისუფლებისთვის ხელსაყრელად თუ არახელსაყრელად ინტერპრეტირებს ამბავს?

სანდოობის სიგნალები

თითოეული ფასდება 0.0-დან (ყველაზე დაბალი ხარისხი) 1.0-მდე (ყველაზე მაღალი ხარისხი):

• ფაქტობრივი შემოწმებადობა (25%) — კონკრეტული და შემოწმებადია თუ არა მტკიცებულებები, თუ ბუნდოვანი და მიუკუთვნებელი?
• ატრიბუციის ხარისხი (20%) — მტკიცებულებები მიკუთვნებულია თუ არა დასახელებულ წყაროებს, თუ ანონიმური და მიუკუთვნებელია?
• ფაქტობრივი თანმიმდევრულობა (25%) — ემთხვევა თუ არა სტატიის ფაქტები სხვა წყაროების მოხსენებულ ფაქტებს?
• კონტექსტის სისრულე (15%) — მოცემულია თუ არა სტატიაში შესაბამისი ფონი, თუ მოვლენები ვაკუუმში არის წარმოდგენილი?
• მოსაზრებების გამიჯვნა (15%) — მკაფიოდ მიჯნავს თუ არა სტატია ფაქტს მოსაზრებისგან?

სტატიის ქულებიდან წყაროს შეფასებამდე

სტატიის ქულები წყაროს დონის ქულაში აისახება ექსპონენციალური მოძრავი საშუალოს (EMA) გამოყენებით — მეთოდი, რომელიც ბოლოდროინდელ სტატიებს მეტ წონას ანიჭებს, ვიდრე ძველებს.

• ინტერპრეტაციის ქრობა: 0.95 — სარედაქციო პოზიცია ნელა იცვლება. უახლესი ~20 სტატია დომინირებს წყაროს ინტერპრეტაციის ქულაში.
• სანდოობის ქრობა: 0.90 — ხარისხი უფრო სწრაფად იცვლება. უახლესი ~10 სტატია დომინირებს წყაროს სანდოობის ქულაში.

წყაროები, რომლებსაც 5-ზე ნაკლები შეფასებული სტატია აქვთ, აღინიშნება როგორც “წინასწარი”, რაც მიუთითებს, რომ ქულა შეზღუდულ მონაცემებს ეფუძნება.

შეფასების ზღვრები

7. ხელოვნური ინტელექტი და სარედაქციო პროცესი

რას აკეთებს ხელოვნური ინტელექტი

• Embeddings (Voyage AI) — სტატიის ტექსტს რიცხვით ვექტორებად გარდაქმნის დაჯგუფებისთვის. ეს მათემატიკური პროცესია, არა ინტერპრეტაციული.
• შეჯამება (Claude, Anthropic-ის მიერ) — ქმნის ორენოვან ანალიზს (ქართულ და ინგლისურ ენაზე) ყოველი ამბავის კლასტერისთვის: სათაური, შეჯამება, შედარებითი ანალიზი და პერსპექტივის შემოწმება. მოქმედებს მკაცრი ნეიტრალობის წესებით, 15 დომენის სპეციფიკური few-shot მაგალითით ქართული ენის ხარისხისთვის.

რას აკეთებს ადამიანი

• წყაროების შერჩევა — რომელ მედიასაშუალებებს ვაკვირდებით და როგორ ვანაწილებთ კატეგორიებად.
• სარედაქციო შერჩევა — რომელი ამბავების კლასტერები შეირჩევა ყოველკვირეული მიმოხილვისთვის. ყველა კლასტერი არ ხვდება მიმოხილვაში.
• ხარისხის კონტროლი — ხელოვნური ინტელექტით შექმნილი შეჯამებები და პერსპექტივის შემოწმებები განიხილება გამოქვეყნებამდე.
• მეთოდოლოგიის დიზაინი — შეფასების სიგნალები, წონები, ზღვრები და სტილისტიკური წესები ადამიანის სარედაქციო გადაწყვეტილებებია.

რას არ აკეთებს ხელოვნური ინტელექტი

• ხელოვნური ინტელექტი არ წყვეტს, რომელ წყაროებს დავაკვირდეთ ან როგორ შევაფასოთ ისინი სპექტრზე.
• ხელოვნური ინტელექტი არ განსაზღვრავს, რომელი ამბები მოხვდება მიმოხილვაში — ეს სარედაქციო გადაწყვეტილებაა.
• ხელოვნურ ინტელექტს არ აქვს წვდომა გამომწერთა მონაცემებზე ან რაიმე პერსონალურ ინფორმაციაზე.

8. შეზღუდვები და დისკლეიმერები

9. პასუხის უფლება

ნებისმიერ მონიტორინგში მყოფ მედიასაშუალებას შეუძლია მოითხოვოს ინტერპრეტაციის შეფასების ან სანდოობის ქულის გადახედვა. დაგვიკავშირდით hello@arsinews.ge მისამართზე და მიუთითეთ კონკრეტული სტატიები, რომლებიც თქვენი აზრით არასწორად შეფასდა. ჩვენ განვიხილავთ და გამოვაქვეყნებთ კორექტირებებს, სადაც ეს გამართლებულია.

ARSI მიესალმება თავისი ანალიტიკური ჩარჩოს კრიტიკულ შემოწმებას. თუ მიგაჩნიათ, რომ ჩვენს მეთოდოლოგიას სისტემური ნაკლი აქვს, გვსურს, გავიგოთ ამის შესახებ.